AI zet fundament van het belastingstelsel onder druk

De opkomst van AI zorgt voor een verschuiving van een kenniseconomie naar een intelligentie-economie, waarin algoritmen, modellen en data steeds meer economische waarde creëren. Dat heeft directe gevolgen voor belastingheffing. Traditioneel leunt het belastingstelsel sterk op arbeid als grondslag voor belastinginkomsten, maar AI kan leiden tot minder arbeidsuren, lagere loongroei en een afnemende belastingbasis. Tegelijkertijd concentreren winsten zich steeds vaker bij technologiebedrijven die beschikken over schaalbare AI-modellen. Omdat deze activa immaterieel, mobiel en moeilijk te waarderen zijn, wordt het lastiger om vast te stellen waar waarde ontstaat en waar belasting moet worden betaald.

Volgens de auteur vraagt deze ontwikkeling om een fundamentele modernisering van het fiscale stelsel. AI-modellen, datasets en algoritmen zouden explicieter moeten worden erkend als afzonderlijke economische activa, met bijbehorende regels voor waardering en belastingheffing. Daarbij is internationale samenwerking essentieel om te voorkomen dat winsten eenvoudig kunnen worden verschoven naar laagbelaste jurisdicties. De kern van het betoog is dat AI niet alleen productieprocessen verandert, maar ook de financieringsbasis van de overheid raakt. Zonder aanpassing dreigt een groeiende kloof tussen waar economische waarde ontstaat en waar belasting daadwerkelijk wordt geheven.

Dit is een samenvatting van het volledige blog op ESB.